Het Commissariaat voor de Media heeft zich voorgenomen aan Radio 2 een boete op te leggen van 80.000 euro. Radio 2 heeft volgens het CvdM teveel reclame gemaakt voor de CD The Look Of Love van Trijntje Oosterhuis.

Na release van de CD, werd het album door Radio 2 direct uitgeroepen tot CD van de week en op Radio 2 was de CD daarna heel vaak te horen. Mij viel dat toen op, omdat ik een cliënte had die – voordat Trijntje dat had bedacht – net zélf met een CD met liedjes van Burt Bacharach was gekomen. Vlak voor de release van die CD werd bekend dat Trijntje met een Burt Bacharach-CD zou komen. Ik kan me nog herinneren dat de betrokkenen deze aankondiging toen erg vervelend vonden, omdat daardoor meer aandacht zou uitgaan naar Trijntje, die veel bekender is dan mijn cliënte. En dat klopte ook. Maar ik weet nu pas écht waarom. Payola bestaat écht, ook in Nederland.

De muzieksamensteller van Radio 2, Ron Stoeltie, bleek buitengewoon eerlijk te zijn geweest in een interview met het AD. Hij vertelde dat Radio 2 een bedrag van € 40.000 had geïnvesteerd in het vervaardigen van de zeer populair gebleken CD van Trijntje met composities van Burt Bacharach. In ruil voor deze investering zou Radio 2 een percentage van de opbrengst uit de verkoop hebben gekregen van platenmaatschappij EMI. Naar ik uit de pers heb begrepen, heeft Radio 2 uiteindelijk een bedrag van € 100.000 euro ontvangen aan royalties, welk bedrag moet worden gedeeld met het Metropole Orkest. Dit orkest heeft deelgenomen aan de opnamen.

Kamerleden Jasper van Dijk en Gerkens (beiden SP) hadden eind vorig jaar vragen gesteld over de kwestie aan Minister Plasterk van OC&W. Zij waren het niet eens over het inzetten van publieke middelen voor de promotie van een CD. De Minister gaf op 25 oktober 2007 antwoord. Volgens de publieke omroep, had Radio 2 het genoemde bedrag besteed aan een live radioconcert van Trijntje met het Metropole Orkest in het Beatrix Theater in Utrecht en niét aan de productie van de CD. De royalties die Radio 2 had gekregen, vloeiden voort uit een afspraak van Radio 2 met EMI over het gebruik van het Radio 2 logo op de CD-hoes van het album. Maar de Minister verzocht het Commissariaat toch maar de zaak te onderzoeken.

En dat heeft het Commissariaat nu gedaan. Kennelijk heeft EMI aan Radio 2 – als we het antwoord van de Minister mogen geloven – maar liefst € 100.000 betaald voor het plaatsen van het logo op het album. Dat is wel een heel bijzonder en duur logo, dat logo van Radio 2. Ik zou niet weten waarom EMI voor een logo van radio 2 iets zou wíllen betalen, maar dat terzijde.

Het Commissariaat is vooralsnog van mening dat Radio 2 ‘meer dan toelaatbaar heeft bijgedragen aan de totstandkoming en de promotie van een commercieel product’. Kees Toering, de zendermanager van Radio 2 is het echter niet eens met het Commissariaat: ‘een CD-opname met een kwalitatief hoogwaardig orkest als het Metropole Orkest is zo kostbaar, dat commerciële partijen niet snel in een dergelijk project stappen zonder een publieke zender als Radio 2’, zegt hij. ‘Dat Radio 2 vervolgens aandacht heeft gegeven aan de CD op de zender is logisch.’ Als dit geen duidelijke bekentenis is van payola, dan weet ik het niet meer.

Normaliter zijn het de artiest en de platenmaatschappij die zeggen een bepaald album te willen maken en uitbrengen, waarna de platenmaatschappij daarvoor geld op tafel legt. Het album wordt gemaakt, waarna een plugger wordt geregeld die de plaat probeert te promoten bij de diverse radiostations. Daarna kunnen de inkomsten uit CD-verkopen binnenrollen. Of niet natuurlijk, als de plaat niet wordt gedraaid, zoals bij mijn cliënte helaas het geval was. In het geval van Trijntje is het initiatief voor de CD kennelijk van Radio 2 zélf gekomen. De gebleken verbintenis tussen Radio 2 en het Metropole Orkest lijkt mij bepaald ongezond te noemen. Evenals de verbintenis tussen EMI en Radio 2. En Trijntje? Die lacht zichzelf suf, want haar carrière heeft sindsdien een behoorlijke Bacharach-boost gekregen. Maar eerlijk is het niet. In ieder geval niet naar mijn cliënte, die helaas niet op de steun van Radio 2 heeft mogen rekenen, terwijl haar muziek daar buitengewoon geschikt voor was.

Het Commissariaat vindt het volgens mij terecht verdacht dat Radio 2 geld heeft ontvangen voor een product dat Radio 2 zélf veelvuldig onder de aandacht heeft gebracht. Een geweldig liedje of een fantastische opname is nu eenmaal waardeloos zonder publieke exposure. Nu is de term ‘payola’ of ‘pay-for-play’ strict genomen beperkt tot het door personeel van een omroep aanvaarden van (teveel) cadeautjes, reizen en andere incentives in ruil voor airplay. Radiostations moeten zich daar van de Mediawet tegen verzetten en er voor zorgen dat hun personeel geen cadeautjes als hier bedoeld accepteren. Maar wat is het gezag van de omroep, als het de omroep zélf is die de cadeautjes ontvangt en de medewerker opdracht geeft een bepaalde plaat vaker te draaien?

Payola is in de Verenigde Staten uitgevonden en wordt daar al sinds 1916 bestreden. In 1960 werd payola aangemerkt als federaal misdrijf. Maar dat hield payola niet tegen. In 1986 lanceerde senator Al Gore een onderzoek van de Amerikaanse senaat naar payola. Naast het betalen van cadeautjes voor airplay, bleek toen dat ook drugs en prostitutie deel uitmaakten van de ‘betalingen’. In deze jaren werd door de Wall Street Journal berekend, dat 80 miljoen dollar per jaar werd besteed aan ‘independent promotion’, de onafhankelijk pluggers die op grote schaal werden ingehuurd en waarnaar de ‘eigen’ payola praktijken van de platenmaatschappijen waren verplaatst. Payola kan sindsdien óók worden aangepakt als strafrechtelijke of civielrechtelijke fraude, corruptie of als oneerlijke handelspraktijk. Independent promotion takelde daarna af. Uiteindelijk deed de fiscus er in Amerika nog een schepje bovenop, door de kosten van payola niet langer aftrekbaar te stellen en audits te houden bij verdachte bedrijven. Maar ook daarna zijn er weer genoeg andere payola schadalen geweest in de Verenigde Staten, zie bijvoorbeeld mijn vorige blogartikel. Of bekijk de publiciteit rondom Clear Channel Communications, eigenaar van 1200 Amerikaanse radiostations en financieel belanghebbende in 240 internationale zenders. Payola is here to stay. Toch fijn dat het af en toe uit komt.