Op 25 juni 2008 heeft de rechtbank Den Haag (HA ZA 05-2233) besloten 15 van de 16 door de fabrikanten van blanco dragers gevraagde ‘verklaringen voor recht’ af te wijzen. Met het vonnis is een voorlopig einde gekomen aan een drie jaar durende strijd over de hoogte van de thuiskopie vergoeding. Partijen moeten nu weer verder onderhandelen binnen de SONT, dus het zal nog wel even duren voordat er daadwerkelijk consensus bestaat over de hoogte van de af te dragen vergoedingen. 

Illegale handeling

Veel belangrijker lijkt dan ook vooralsnog de constatering van de rechtbank dat het maken van een privé-kopie van illegaal materiaal een illegale handeling is. Tot dit vonnis waren de geleerden van mening dat het uploaden van illegaal materiaal weliswaar niét was toegestaan, maar het downloaden wel. Deze laatste stelling is nu onjuist gebleken en kan een grote verbetering van de positie van de rechthebbenden betekenen als het gaat om het aanpakken van het illegale downloaden in Nederland.

Drie-stappen-toets

De rechter acht het oordeel van de wetgever dat downloaden uit illegale bron mag, onjuist doordat die opvatting strijdig is met de drie-stappen-toets (artikel 5 lid 5) van de Europese Richtlijn. Europa regeert wederom! De rechter meent ook, dat niet valt in te zien waarom bij de vaststelling van de hoogte van de thuiskopie vergoeding geen rekening mag worden gehouden met privé-kopieën van illegaal materiaal. Vooralsnog is die mening niet van groot belang voor het illegale downloaden. Immers, voor het thuis kopiëren op MP3 en harde schijven behoeft in ieder geval tot 2009 géén vergoeding aan Thuiskopie te worden voldaan.

Elektra v. Barker en London Sire v. Doe

In New York werd recentelijk uitspraak gewezen in de zaak Elektra v. Barker. De rechter bepaalde daar dat ‘an offer to  distribute a file on a P2P network can infringe the distribution right, even if no one actually downloaded it from you’. Er wordt volgens deze uitspraak dus al inbreuk gemaakt op het auteursrecht, zodra iemand zonder toestemming een liedje in een gedeelde folder heeft zitten, zoals in het geval van P2P-uitwisseling vaak het geval is. Het doet er daarbij niet toe of het liedje wel of niet concreet gedownload wordt.

Maar op dezelfde dag werd ook vonnis gewezen in de zaak London Sire v. Doe. In deze zaak bepaalde de rechter in Boston precies het tegenovergestelde, door te besluiten dat ‘merely exposing music files to the internet is not copyright infringement.’

De zaak is in de Verenigde Staten van belang vanwege de rechtszaken die de RIAA voert tegen particuliere deelnemers aan een P2P-netwerk. Volgens de RIAA is sprake van illegale distributie, zodra muziek zich in een gedeelde folder bevindt oftewel is geupload. Daar denkt de rechter in Boston nu dus anders over.

In Nederlandse termen praten we over het ‘beschikbaarstellingrecht’, dat dankzij de Europese regelgeving aan de verbodsrechten van de auteur, uitvoerend kunstenaar en fonogrammenproducent is toegevoegd. Het beschikbaarstellingrecht is met name voor
audio-on-demand en video-on-demand diensten van groot belang, dus ook voor het downloaden van muziek. 

Auteurs, uitvoerende kunstenaars en eigenaren van masterbanden hebben het uitsluitende recht:

‘om toestemming te geven voor het per draad of langs draadloze weg mededelen van resp. hun werken, hun op fonogrammen vastgelegde uitvoeringen en hun fonogrammen,  aan het publiek. Hieronder wordt mede begrepen een zodanige beschikbaarstelling aan het publiek, dat werken en prestaties voor leden van het publiek toegankelijk zijn op een individueel te bepalen plaats en tijdstip’.

Aldus artikel 8 WCT (Wipo auteursrechtverdrag) en artikel 10 en 14 WPPT (Wipo naburige rechten verdrag). 

Sena

Het op individueel toegankelijke wijze ter beschikking stellen van commerciële fonogrammen is aan de beschikkingsmacht van de individuele rechthebbenden overgelaten. Zo vangt bijv. Sena in Nederland een billijke vergoeding voor het uitzenden of anderszins openbaarmaken van een voor commerciële doeleinden uitgebracht fonogram (artikel 7 WNR) en kan een artiest dergelijk gebruik dus niet verbieden. Maar het beschikbaar stellen van dergelijke fonogrammen voor het publiek (dus: audio-on-demand) is van deze bepaling uitgezonderd. Daarvoor geldt het verbodsrecht. Bovendien is bepaald dat fonogrammen ook dan zijn gepubliceerd voor commerciële doeleinden, als zij voor leden van het publiek toegankelijk zijn vanaf een door hen gekozen plaats en op een individueel te bepalen tijdstip. Het is dus niet meer nodig om een fysieke plaat te hebben uitgebracht, wil een artiest in aanmerking komen voor Sena-vergoedingen. Het louter als download of stream ter beschikking stellen aan het publiek is tegenwoordig voldoende.

Buma

Naar Nederlands auteursrecht valt de ‘beschikbaarstelling’ van werken onder het aloude ‘openbaarmakingrecht’ van de auteur. Buma, die van de muziekauteur diens exclusieve verbodsrechten heeft gekregen, is (tot heden in ieder geval) doorgaans de partij die deze rechten namens de muziekauteur zal uitoefenen. Buma is sinds 1 januari 2008 actiever geworden als het gaat om de handhaving van het muziekauteursrecht op het internet.

P2P filesharing

Veel materiaal dat via P2P-systemen als Limewire, Gnutella en Bittorrent websites wordt verspreid, is illegaal. Dat wil zeggen: de verspreider van de muziekwerken – de individuele gebruiker van de software - heeft van de auteursrechthebbende géén toestemming gekregen de verspreiding te verrichten.

Uploaden én downloaden van illegaal materiaal mag niet

In Nederland was men tot heden over het algemeen van mening dat uploaden oftewel het beschikbaar stellen van muziekwerken in een folder zonder toestemming niét is toegestaan, maar het downloaden van illegale werken uit die folders wél. De oorsprong voor deze wat merkwaardige gang van zaken, moest worden gezocht bij de behandeling in de Eerste en Tweede Kamer van de regeling Thuiskopie. De rechter in Den Haag heeft nu onomwonden uitgesproken dat de opvattingen van de Minister ter zake onjuist zijn. Ook downloaden uit illegale bron is niét toegestaan.