Het verschil tussen een advocaat en een jurist is niet voor iedereen even duidelijk. Uit rechtspraak van de Hoge Raad blijkt dat het wel of niet vertegenwoordigd worden door een juridische deskundige bij het sluiten van een contract meeweegt bij de vraag of een contract taalkundig dan wel op basis van de Haviltex-maatstaf dient te worden uitgelegd.

Raadsman

Een advocaat is een raadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheid. Een advocaat is professionele belangenbehartiger en als zodanig partijdig. Mij is in de praktijk herhaaldelijk gebleken dat het verschil tussen een jurist en advocaat niet altijd even duidelijk is voor cliënten. De laatste jaren is er ook nogal wat veranderd op dit gebied. Er zijn ‘in house’ lawyers bijgekomen, evenals adviesbureaus die (onder meer) juridische dienstverlening aanbieden aan hun klanten. Bovendien zorgt de wijzigingen in het universitaire onderwijssysteem voor verwarring. In alle gevallen voeren de genoemde adviseurs (tot heden) de titel ‘mr’, oftewel meester in de rechten. Voor alle duidelijkheid worden de verschillen tussen een meester in de rechten, een jurist en een advocaat hieronder nog eens uit de doeken gedaan. 

Meester

Meester in de rechten is de graad die iemand behaalt door het afronden van de studie rechtsgeleerdheid aan een Belgische of Nederlandse universiteit. De reden dat de titel meester in de rechten is, dus meervoud, stamt uit de middeleeuwen. In die tijd was een jurist iemand die zowel bekend was met het geldende canonieke recht als het Romeinse recht. Het gebruikte meervoud slaat dus van oorsprong op bekendheid met beide rechtsvormen. Vanwege de invoering van de bachelor/master structuur zal de titel ‘mr.’ wellicht steeds vaker vervangen gaan worden door de mastertitel Master of Arts (MA) in Law of Masters of Laws (LLM). Deze titels zijn in het buitenland gangbaar (bron: wikipedia.org). Onze titulatuur ‘mr.’ en het meervoud ‘mrs.’ is in het buitenland verwarrend. Immers, in de Engelse taal staan deze woorden voor resp. meneer en mevrouw.

Jurist

Een jurist is iemand die de academische studie Rechtsgeleerdheid volgt of heeft afgerond. Juristen komen vaak (maar zeker niet altijd) terecht in beroepsgroepen zoals de advocatuur, het notariaat of de rechterlijke macht. Of ze gaan aan de slag als juridisch medewerker bij een bedrijf, de overheid of een organisatie.

Advocaat

Een advocaat heeft daarvoor doorgeleerd na de rechtenstudie. Bovendien moet een advocaat beëdigd zijn door de rechtbank en worden ingeschreven op het tableau. Allereerst geldt een voorlopige inschrijving van drie jaar, waarna – indien aan alle opleidingsverplichtingen met succes is voldaan – de definitieve inschrijving volgt. Na definitieve inschrijving mag een advocaat zich zelfstandig vestigen. Tot die tijd staat hij onder begeleiding van een ervaren advocaat als patroon. Er zijn in de afgelopen jaren enorm veel advocaten bijgekomen, van 2063 advocaten in 1970 tot 15.000 advocaten in 2008. Zie hier de getallen die behoren bij de juridisering van de samenleving.

Rechten en plichten

De Advocatenwet regelt het beroep van de advocaat. Voor de jurist gelden als zodanig, naast het met succes hebben afgerond van de studie, geen bijzondere beroepseisen.

De advocaat is verplicht lid van de Nederlandse Orde van Advocaten (NOVA). Deze organisatie stelt nadere eisen aan de beroepsuitoefening. Zo dient de administratie aan bepaalde voorwaarden te voldoen, er dient een beroepsaansprakelijkheidsverzekering te zijn afgesloten tegen een bepaald minimum bedrag en er zijn tuchtregels van toepassing op het gedrag van de advocaat. Bovendien rusten op de advocaat jaarlijks allerlei opleidingsverplichtingen onder het motto: permanente opleiding. In het uiterste geval kan de advocaat worden geschrapt van het tableau indien het beroep niet naar de normen en waarden van de NOVA wordt uitgeoefend, De advocaat mag zich dan niet langer meer ‘advocaat’ noemen. Jurist mag wel.

Verplichte procesvertegenwoordiging

In bepaalde procedures, bijv. bij de kantonrechter, de bestuursrechter en de strafrechter, of als gedaagde in een kort geding, kan een burger of bedrijf zichzelf vertegenwoordigen bij de rechter. Maar in veel gevallen kan dat niet, bijv. in civiele procedures bij de rechtbank, het gerechtshof of de Hoge Raad. In die gevallen moet men zich verplicht laten bijstaan door een advocaat. Uitsluitend een advocaat is in die gevallen gerechtigd een eis in te stellen of verweer te voeren, de jurist mag dat niet. Een belangrijk verschil met de jurist is vooral ook de geheimhoudingsverplichting en de spiegel daarvan: het verschoningsrecht. De advocaat heeft een wettelijk beroepsgeheim en kan – tenzij de cliënt daar expliciet toestemming voor geeft – niet worden gedwongen als getuige te verklaren over kwesties die hem of haar in functie zijn toevertrouwd. Over dit verschoningsrecht is (mede) in verband met anti-witwas wetgeving de laatste tijd het nodige te doen. De reikwijdte van het verschoningsrecht lijkt daardoor niet helemaal meer vast te staan. Maar dát een advocaat een verschoningsrecht en beroepsgeheim heeft staat buiten kijf. Voor de jurist geldt dat niet.

Adviezen

Advocaten besteden een groot gedeelte van hun tijd niet zozeer aan procederen maar aan het adviseren van hun cliënten. En dat mogen juristen natuurlijk ook. Vandaar dat het onderscheid tussen een advocaat en jurist niet voor iedereen altijd even duidelijk zal zijn. Op de advieswerkzaamheden van een advocaat zijn de bovengenoemde waarborgen van de NOVA echter óók van toepassing. Bij een jurist is dat niet het geval.

Entertainmentcontracten

Veel artiesten en auteurs zijn er de laatste jaren toe over gegaan om de aan hun aangeboden platencontracten en muziekuitgavecontracten vóór ondertekening voor te leggen aan een professionele adviseur, vaak een advocaat. Dat is een goede gewoonte die veel leed achteraf kan voorkomen. Het auteurscontractenrecht gaat vermoedelijk binnen afzienbare tijd worden geregeld in de wet. Naar verwachting zal medio 2009 daartoe een wetsvoorstel worden ingediend. Maar tot heden zijn deze contracten niét wettelijk geregeld. En de tekst ervan is ook niet altijd even duidelijk.

Op de uitleg van contracten is doorgaans de Haviltex-formule van toepassing. Volgens deze formule komt het bij de uitleg van een schriftelijke overeenkomst aan op de zin die partijen over en weer redelijkerwijs aan deze bepalingen mochten toekennen en op hetgeen zij te dien aanzien redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten. Dat is blijkens een arrest van de Hoge Raad van 15 januari 2007 (inzake Pont Meyer BV) en van 29 juni 2007 (Derksen / Homburg) echter niet altijd meer even logisch in het geval de contracterende partijen twee profesionele partijen zijn én zij zich bij de totstandkoming van de overeenkomst hebben laten bijstaan door ‘(juridisch) deskundige raadslieden’. In die gevallen prevaleert een taalkundige uitleg. Mr. G.J.P. de Vries, universitair hoofddocent privaatrecht aan de Universiteit van Amsterdam, heeft mij desgevraagd bevestigd dat in zijn optiek de taalkundige uitleg ook dient te prevaleren in het geval een artiest of auteur een contract sluit met een platenmaatschappij of muziekuitgeverij en zich daarin heeft laten bijstaan door een juridisch deskundige.

Artiest of auteur: laat je dus niet vertegenwoordigen door zo maar een jurist of advocaat. Een ondeskundig advies kan later desastreus blijken te zijn, in welk geval men vermoedelijk beter af was geweest zonder juridisch adviseur. Dan prevaleert immers nog steeds Haviltex en regeren de redelijkheid en billijkheid. De artiest of auteur heeft daar als van oorsprong ‘zwakkere’contractspartij dan meer baat bij. Maar nog beter is het nauwkeurig formuleren van hetgeen partijen bedoelen te regelen bij de overeenkomst, hetgeen het werk is van een specialist.