De voorzieningenrechter in Haarlem heeft het Buma op 19 augustus j.l. met onmiddellijke ingang verboden muzieklicenties voor online gebruik (via satelliet, kabel of internet) van het PRS-repertoire buiten Nederland c.a. aan te bieden, af te sluiten of daaraan uitvoering te geven. De zaak werd aangespannen door de Britse Buma – PRS – nadat duidelijk was geworden dat Buma/Stemra Pan-Europese licenties had verstrekt aan de Amerikaanse online muziekwinkels eMusic en Beatport.com.

Beatport.com

Op 27 juli 2008 had Buma nog trots aangekondigd dat zij als eerste collectieve rechtenorganisatie een Pan-Europese licentie had aangeboden aan Beatport.com. Dankzij de licentie kon Beatport.com online het wereldrepertoire verkopen in 27 Europese landen via Buma als one-stop shop. Kort daarvoor had Buma een vergelijkbare licentie afgesloten met het eveneens Amerikaanse bedrijf eMusic.

Celas

Maar toen ging er iets mis. De PRS werkt namelijk samen met de Britse MCPS, de Duitse Gema en ‘major’ EMI Music Publishing in een nieuw Europees samenwerkingsverband, genaamd Celas. Celas promoot zichzelf net als Buma als een one-stop shop voor het verkrijgen van een Pan-Europese licentie ten behoeve van online en mobiel gebruik van muziekauteursrechten. Vreemd genoeg is het Pan-Europese gebied van Celas aanzienlijk groter dan dat van Buma/Stemra. Celas bestrijkt naar eigen zeggen 41 landen in Europa, waaronder Nederland. Maar in de kleine lettertjes wordt ook bij Celas duidelijk gemaakt dat de one-stop shopgedachte nog niet helemaal is bereikt. Er wordt namelijk voor gewaarschuwd dat online en mobiele gebruikers van het EMI-repertoire weliswaar voor 41 landen terecht kunnen bij Celas, maar dat voor al het andere repertoire toch nog wel een licentie van andere partijen noodzakelijk zal zijn. Er volgt dankzij deze initiatieven voor de gebruiker een behoorlijke versnippering, zo lijkt het. Ik ken namelijk geen enkele mobiele dienst of website die uitsluitend gebruik maakt van EMI repertoire. En hoe komt iemand erachter wat wel en niet EMI-repertoire is? Zo is een deel van de liedjes van U2 van EMI, maar een ander deel weer niet.

Santiago overeenkomst

Maar de concurrentiestrijd tussen de diverse Europese Buma’s is dus inmiddels in volle gang. Een concurrentiestrijd die is aangewakkerd door de Europese Commissie. De Europese Commissie vind dat er meer onderlinge concurrentie moet zijn tussen de Europese collectieve rechtenorganisaties en had daartoe al eens eerder de zogenaamde Santiago overeenkomst verboden. In deze overeenkomst, die in 2000 werd afgesloten en op 30 juni 2003 was geëindigd, werd door de leden van de Cisac geregeld dat de territoriale beperkingen voor het verlenen van muzieklicenties  niet zouden gelden voor online exploitaties. Iedere collectieve rechtenorganisatie zou een online licentie kunnen verlenen voor de gehele wereld. Maar uitsluitend aan partijen die gevestigd waren in de eigen lidstaat. En met name deze laatste bepaling kon de goedkeuring van de Europese Commissie niet dragen.

Cisac / RTL Music Choice

Op 16 juli 2008 heeft de Europese Commissie een besluit genomen in de zogenaamde Cisac-zaak (zaak nr. COMP/C2/38.698). De leden van de Cisac, waaronder de PRS en Buma/Stemra, hebben volgens de EC inbreuk gemaakt op artikel 53 van de EER-overeenkomst door de territoriale afbakeningen zodanig te coördineren dat een licentie tot het nationale grondgebied van elke auteursrechtenorganisatie wordt beperkt. De Cisac-leden moeten van de EC nu binnen vier maanden hun bilaterale afspraken herzien, met name als het gaat om het verstrekken van licenties voor gebruik via satelliet, kabeldoorgifte en internet. Dankzij de gecoördineerde aanpak van de leden van de Cisac, is volgens de EC sprake van het verlenen van exclusiviteit aan nationale auteursrechtenorganisaties en van compartimentering van de markt in nationale monopolies. En dat is nergens voor nodig, aldus de EC. De verboden ‘onderling afgestemde feitelijke gedraging’ beperkt de concurrentie en zorgt er voor dat auteurs niet worden geprikkeld om lid te worden van de meest doelmatige beheerder van muziekauteursrechten. De Cisac heeft imiddels aangegeven dat de door de EC gevolgde koers onvermijdelijk zal leiden tot een catastrofale fragmentatie van rechten en daardoor tot grote rechtsonzekerheid voor de gebruikers van de rechten. Maar vooralsnog slaat deze toon niet aan bij de EC.

CRR 1973

Ik keer terug naar het geschil tussen de PRS en Buma. Tussen deze twee organisaties geldt nu nog uitsluitend een al in 1973 gesloten Contract of Reciprocal Representation, op grond waarvan iedere organisatie in eigen land licenties mag verstrekken voor het repertoire van de andere organisatie. Maar in die tijd bestond het internet nog niet. Bovendien is online muziekgebruik per definitie grensoverschrijdend. De overeenkomst van 1973 is dus hoogstwaarschijnlijk niet van toepassing op online muziekgebruik, aldus de rechter.

De rechter nam voor vaststaand aan dat de PRS nooit haar rechten voor muziekgebruik buiten Nederland aan Buma heeft overgedragen. En het is zelfs nog maar de vraag of Buma middels de overeenkomst van 1973 wel kan beschikking over de rechten voor online muziekgebruik van PRS-repertoire binnen Nederland.

Online muziekgebruik

Intussen roept het vonnis wel de vraag op wat nu precies moet worden verstaan onder online muziekgebruik buiten het eigen land. Internetgebruik is immers per definitie grensoverschrijdend, zoals Buma terecht heeft opgemerkt. Uit het vonnis zou kunnen worden afgeleid, dat de geëindigde Santiago-regeling vooralsnog in de praktijk is blijven bestaan, ondanks de beëindiging ervan in 2003. De Europese Commissie vind de daarin opgenomen gebiedsbeperking tot het eigen grondgebied dan wel een verboden, want concurrentiebeperkende afstemming van gedragingen, maar dat leidt volgens de Haarlemse rechter niét direct tot nietigheid van de wederkerigheidovereenkomsten zelf.

Conclusie

De conclusie moet volgens mij niét zijn, dat het vonnis ertoe leidt dat Buma voortaan geen licenties meer mag geven voor muziekgebruik op websites die van buiten Nederland toegankelijk zijn, zoals Dirk Visser heeft betoogd. In de context van het vonnis lees ik dat er zeker niet in. Met online gebruik buiten Nederland wordt kennelijk eerder gedoeld op de gebiedsbeperkende regeling uit de geëindigde Santiago-regeling, waardoor de Buma’s van de wereld wél aan bedrijven en andere gebruikers op het eigen grondgebied licenties mogen geven voor het gebruiken van het wereldrepertoire, maar niét aan gebruikers die buiten het eigen grondgebied zijn gevestigd. Dat laatste is namelijk precies wat Buma had gedaan en waar de PRS op had gereageerd, te weten het door Buma afsluiten van Pan-Europese licenties met twee in Amerika gevestigde bedrijven. Maar ik geef toe, dat het begrip ‘online muziekgebruik’ in het vonnis wel wat duidelijker hadden mogen worden uitgelegd. 

Voorlopig geen Pan-Europese licenties

De Europese Commissie wil de totstandkoming van Pan-Europese licenties graag bevorderen. Een one-stop shop is met name gunstig voor omroepen en content providers zoals iTunes, die voor hun Pan-Europese licenties dan niet meer langs alle Buma’s van Europa moeten gaan voor het verkrijgen van toestemming per land. Maar voorlopig houdt de Haarlemse rechter de Pan-Europese licenties buiten de deur en zal Buma haar contracten met eMusic en beatport.com moeten annuleren.