Het vernieuwde blad MusicWeek besteed in haar nummer van 4 oktober 2008 aandacht aan deze interessante vraag.

De cijfers

Uit de Britse cijfers van eerdere recessies blijkt in ieder geval niét dat een recessie automatisch leidt tot (een verdere) terugval van de verkoopcijfers in de muziekbranche.

------------------------------------------------------------------

1974   -1.4%    £  138.9m                   +3.3%

1975   -0.6%        159.2m                   +14.6%

1980    -2.1%        251.8m                   -5.3%

1981    -1.5%        262.0m                    +4.1%

1991    -1.4%        709.6m                    +4.6% 

Chris Green, directeur research en informatie van de British Phonographic Industry (BPI) geeft in het blad aan dat het gezegde juist luidt dat muziekverkopen het goed doen in tijden van economische recessie. Dit zou dan het gevolg zijn van de gedachte dat een consument in slechte economische tijden eerder zijn toevlucht neemt tot relatief laag geprijsde entertainment producten in plaats van luxe goederen. Nu was de kritiek op de hoge Cd-prijzen de afgelopen jaren juist groot, dus een kritische lezing van het artikel in MusicWeek is aan te bevelen. Bovendien zijn in de genoemde crisisjaren, de periode 1975 – 1991, voor de muziekindustrie zeer belangrijke nieuwe vindingen gedaan, zoals de walkman, de personal computer en het CD-format. Deze vindingen, tezamen met de dankzij techniek, auteursrechten en naburige rechten gemonopoliseerde toegang tot muziek verklaren volgens mij veel eerder het ontbreken van dalende verkopen in tijden van economische recessie. Inmiddels wordt door enkele geïnterviewden in het artikel dan ook met recht gesteld dat men momenteel dankzij het filesharen minder zeker van zijn zaak is dan vroeger. Dankzij filesharing is het toegangsmonopolie immers verdwenen en muziek overal gratis en gemakkelijk verkrijgbaar.

Uptempo muziek

Muzikaal-inhoudelijk blijkt uit een onderzoekje dat een economische recessie leidt tot hogere verkopen van met name ‘uptempo’ vrolijke muziek. Zo waren in Engeland begin 1990 met name bands als de Happy Mondays, Guns N’ Roses en Nirvana populair. Eind 1993, toen Engeland in een zware recessie verkeerde, bleek echter de vrolijke popmuziek van Take That en Right Sais Fred mateloos populair. Muziek waar iemand vrolijk van wordt verkoopt met name beter doordat mensen tijdens een recessie willen ontsnappen aan de zorgen en de sleur van iedere dag. En muziek is daar nu eenmaal heel geschikt voor, aldus de deskundigen. Bovendien blijven mensen tijdens een recessie eerder thuis op de bank zitten en gaan ze minder uit. En thuis luisteren ze dan vooral naar vrolijke muziek. Dat platenmaatschappijen daar ook rekening mee houden ziet men bevestigd in het najaars releaseschema van een ‘major’ als Universal, dat albumreleases van Take That, Jonas Brothers en Girls Aloud in de planning heeft staan: vrolijke ‘upbeat’ muziek dus.

Retail

Voor de retail branche ziet het er volgens het artikel slechter uit, maar dat komt niet alleen door de economische recessie. Fysieke muziekverkopen dalen al tijden ten gunste van de verkopen van games, merchandising en downloads. Maar er zijn ook lichtpuntjes, want online retailers zoals play.com en amazon.com doen het juist goed. Ook deze successen worden in het artikel met name verklaard doordat entertainmentproducten relatief goedkoop zouden zijn, waardoor de mensen deze producten ook in tijden van hogere benzine en voedselprijzen blijven kopen.

Live

Van de bioscoopsector is bekend dat er meer kaartjes worden verkocht in moeilijke economische tijden. Maar geldt dat ook voor de live muziekmarkt? Ook in deze markt blijkt men vooralsnog optimistisch en leeft de gedachte dat mensen juist in tijden van recessie behoefte hebben aan verstrooiing, onder meer door het bezoeken van live optredens. Maar uit de cijfers van de markt voor ‘secondary ticketing’ blijkt dit zeker niet. Deze markt, waarin gekochte kaartjes worden verhandeld,  wordt als een goede graadmeter gezien van de economische stand van zaken in de live branche. Een vergelijking van de cijfers van het eerste kwartaal 2007 met die van het eerste kwartaal in 2008 laat een daling zien van maar liefst 75%! Festivalkaarten worden nog wel goed verkocht, maar dat is volgens insiders uitsluitend te danken aan de doelgroep van deze festivals. De 18 – 25-jarigen hebben geen hypotheek of andere bezittingen en voelen de crisis minder. Hun bestedingspatroon veranderd niet substantieel, terwijl dat voor de groep 25 – 50jarigen dramatisch anders ligt.

Black Monday

Het artikel in MusicWeek is duidelijk geschreven voordat Wall Street vorige week maandag, 29 september 2008 de grootste koersval op één dag ondervond sinds 1987. Deze dag wordt inmiddels ‘Black Monday’ genoemd, onder verwijzing naar Black Tuesday, de dramatische koersval van 29 oktober 1929. Pas 25 jaar later zou de koers weer gelijk staan aan de dag vóór 29 oktober 1929. Na Black Tuesday volgden vele jaren van armoede en depressie, welke onder meer werden bevorderd doordat banken failliet gingen waardoor de toegang tot krediet werd bemoeilijkt. Maar in deze jaren bestond wat wij nu de muziekindustrie noemen helemaal niet.

Marktdenken

In de afgelopen week is gebleken dat de diverse overheden er momenteel alles aan doen om de banksector overeind te houden. Nederland heeft in dit proces zelfs twee banken genationaliseerd. Kern van het probleem, zo wordt ons gezegd, is het marktdenken, oftewel het absolute vertrouwen in de markt dat sinds de val van de Berlijnse Muur in 1989 school heeft gemaakt in de wereld. Met dat marktdenken is het nu definitief afgelopen, zeggen historici. Het vertrouwen in de markt is weg. De overtuiging dat als iedereen doet wat in zijn eigen belang is, een ieders én het algemene belang het beste is gediend, is onzin gebleken. Er bestaat namelijk geen harmonie tussen de belangen van alle mensen in de samenleving, aldus de Nederlandse historicus Frank Ankersmit.

Muziekmarkt

Vertaal ik deze denkwijze vrij naar de muziekmarkt, dan constateer ik dat in die markt de chaos dankzij het internet inmiddels al weer tien jaar regeert. In de muziekmarkt is al veel eerder gebleken dat het vertrouwen in de markt weg is. Het algemene belang van de muziekliefhebber is misschien een tijd lang gediend geweest door ieder afzonderlijk belang van de marktspelers (majors, artiesten, uitgevers, auteursrechtenorganisaties), maar daar is al weer geruime tijd geleden een definitief einde aan gekomen.Dankzij het internet zijn de manco’s in het systeem bloot komen te liggen. De muziekbranche is een uiterst complex bouwwerk gebleken, dat niet langer in staat is de nieuwe uitdagingen aan te gaan. Zo bezien is de economische recessie slechts een extra factor die er bij is gekomen. De muziekindustrie is volgens mij dan ook zeker niet recessieproef. De consument regeert en het systeem kraakt in al haar voegen. Het zijn met name het té complexe systeem en de reeks van gebeurtenissen en  ontwikkelingen als zodanig die in de nabije toekomst voor nog veel meer veranderingen zullen zorgdragen dan er nu al zijn geweest. Uiteraard zullen de verkoopcijfers daardoor sterk worden beïnvloed, juist ook in de muziekindustrie. De vraag is dan ook niet of de muziekindustrie ‘recessieproef’ is, maar of zij in staat zal blijken ‘consumentenproef’ te worden.