Zo’n twee jaar geleden heb ik het plan opgevat een juridisch artikel te schrijven over de muziekauteursrechten in Suriname. Aanleiding daarvoor was toen de oprichting in Suriname van Sasur: de Stichting Auteursrechten Suriname. Deze stichting kreeg toestemming van de Surinaamse regering om – net als Buma in Nederland – als enige organisatie te mogen bemiddelen in het muziekauteursrecht. Het was een unieke gebeurtenis, want nooit eerder had een Surinaamse organisatie deze toestemming gekregen. Bovendien is Sasur de eerste organisatie met wie Buma wel wilde samenwerken. Buma heeft eigenlijk een belang in Suriname, doordat zij sinds mensenheugenis in Biem-verband mede over de muziekauteursrechten van het Surinaamse grondgebied gaat, maar daar feitelijk nooit iets mee heeft gedaan. Het zag er dus naar uit dat er in Suriname daadwerkelijk een betalingsregeling ging komen voor het gebruiken van muziekauteursrechten en een vergoedingsregeling voor de componisten. Sindsdien volg ik dit onderwerp op de voet, maar helaas heb ik nog steeds niet de tijd kunnen vinden het artikel daadwerkelijk te schrijven.

Rapport Een Nieuwe Auteurswet voor Suriname

Natuurlijk gaan de ontwikkelingen intussen gewoon door. Zo kwam ik onlangs terecht op de website van het Instituut Voor Informatie Recht (IVIR), al waar een kennelijk al sinds oktober 2008 gereed onderzoeksrapport kan worden aangetroffen met de titel ‘Een Nieuwe Auteurswet Voor Suriname’. Het rapport is onder leiding van Jan Kabel en Gerard Mom geschreven door Sven Batenburg, Kim Schepers en Chris Wiersema. Het rapport is geschreven op verzoek van het Bureau Intellectuele Eigendom van de Republiek Suriname, dat het IVIR heeft gevraagd een concept-wetsvoorstel voor een nieuwe Auteurswet 2005 (ja, zo gaat deze wet t.z.t. écht heten) te becommentariëren. In het navolgende zal ik uitsluitend de voor de muziekbranche relevante passages uit het rapport bespreken.

Ratio auteursrecht

Het rapport begint met het aanduiden van de diverse problemen die in Suriname spelen als het gaat om het auteursrecht. Eén van die problemen is het onder de bevolking levende onbegrip voor de ratio van het auteursrecht.  Betalingsplichtigen zien de aan muziekcomponisten en toneelschrijvers te betalen vergoedingen bijvoorbeeld niet als een vergoeding voor het gebruiken van de rechten, maar als een vergoeding voor de productiekosten en gemaakte arbeidsuren. En omgekeerd zijn de verwachtingen van de bij Sasur aangesloten componisten kennelijk zodanig hoog gespannen dat men van Sasur een gegarandeerd inkomen verwacht. Men realiseert zich niet altijd dat er pas geld wordt ontvangen als er daadwerkelijk gebruik wordt gemaakt van de muziekwerken en dat de royalties in veel gevallen vaak niet meer dan een paar stuivers zal bedragen. Ook bestaan er in Suriname zogenaamde ‘spookregels’: bepaalde opvattingen over een onderwerp die niet op de werkelijkheid zijn gebaseerd. Eén gesignaleerde spookregel is overigens zeker niet alleen in Suriname bekend maar kan eigenlijk wel in alle landen worden aangetroffen. Namelijk de regel dat je een aantal maten van iemands werk vrij mag kopiëren zonder dat er sprake kan zijn van plagiaat. Deze spookregel leeft in Suriname dus ook.

Sasur

De Sasur is kort na haar oprichting op 26 mei 2004 druk aan de slag gegaan met het houden van voorlichtingsbijeenkomsten en het benaderen van bedrijven en omroepen voor het betalen van de verschuldigde vergoedingen. De voorschriften Bemiddeling Muziekauteursrecht waaraan Sasur moet voldoen, zijn op 24 januari 2005 vastgesteld en maken deel uit van het IVIR-onderzoeksrapport.

De werkzaamheden van de Sasur zijn sindsdien op veel verzet gestuit. Zo is een deel van de bevolking van mening dat de Sasur zich teveel bezig houdt met het innen van vergoedingen voor buitenlandse rechthebbenden, waardoor de Surinaamse rechthebbenden niet krijgen waar zij in hun ogen recht op hebben. Ook is er een fors handhavingsprobleem, dat bekend is bij de betalingsplichtigen. Van een kale kip kun je bovendien niet plukken. Er is dan ook sprake van grootschalige muziekpiraterij in Suriname.

Niet alleen opzettelijke handelingen, maar ook de status van ontwikkelingsland werkt inbreuken op de auteursrechten in de hand volgens het rapport. Zo stellen de mediahuizen, producers, artiesten, muziekwinkels en de radio en televisiebedrijven dat zij de door Sasur verlangde vergoedingen simpelweg niet kúnnen betalen.

Verdragen

Suriname werd in 1975 onafhankelijk. Suriname is sindsdien aangesloten bij de volgende internationale verdragen:

-         Akte van Parijs van 1971, behorende bij de Berner Conventie (toetreding op 23 november 1976);

-         Trips-Verdrag, behorende bij het WQTO-oprichtingsverdrag van 1 januari 1995;

-         Verdrag van Chaguaramas (oprichting Caricom), sinds 4 juli 1995;

-         Samenwerkingsverdrag WIPO en de Caribische landen

Het lidmaatschap brengt voor Suriname dankzij de Berner Conventie en het Trips-Verdrag concrete minimumverplichtingen met zich mee als het gaat om het respecteren en handhaven van intellectuele eigendomsrechten. De nationale Auteurswet 1913, die grotendeels is gebaseerd op onze Auteurswet 1912, is sinds de onafhankelijkheid van Suriname eigenlijk niet meer gewijzigd. In het rapport wordt er voor gepleit om in Suriname terughoudendheid te betrachten bij het moderniseren van de Auteurswet 1913. Suriname moet als ontwikkelingsland volgens de onderzoekers zoveel mogelijk gebruik maken van de flexibiliteit die in de diverse Verdragen wordt geboden. Voor het opnemen van extra, door de Verdragen niet-verplichte exclusieve rechten is eigenlijk alleen plaats wanneer daarvoor een gegronde reden is, aldus de onderzoekers.

Nieuwe regelingen

Het concept-wetsvoorstel bevat onder meer een regeling van het verhuurrecht. Het commercieel verhuren van fonogrammen zal aan de exclusieve rechten van de auteursrechthebbenden worden toegevoegd. Een componist kan zijn verhuurrecht overdragen aan (bijv.) de platenmaatschappij, maar kan dan wel aanspraak maken op een billijke vergoeding als het fonogram wordt verhuurd. Verder worden geluids- en beeldopnamen uitdrukkelijk beschouwd als ‘verveelvoudigingen’. Er komt een thuiskopieregeling, ook voor het kopiëren van werken op beeld- en geluidsdragers alsmede een heffing op de onbespeelde beeld- en geluidsdragers, welke dient te worden betaald door de fabrikant of importeur van de dragers. De regeling van de vereiste ministeriële toestemming voor het bemiddelen inmuziekauteursrechten wordt wat aangescherpt, waarbij ten aanzien van het toezicht wordt geregeld, dat het slechts de wijze waarop degene die bemiddeling verleent (in casu dus Sasur), de hem opgedragen taak vervult, kan betreffen. Ook moeten belanghebbenden uitdrukkelijk bij het toezicht worden betrokken. De straf voor het opzettelijk inbreuk maken op het auteursrecht van een ander wordt gewijzigd van een maximale geldboete van 25.000 gulden naar een gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of een geldboete van de vierde categorie. Ook allerlei andere inbreukmakende handelingen worden voor het eerst strafbaar gesteld.

Stimulans locale cultuur?

Zal de nieuwe Auteurswet 2005 een verbetering van de auteursrechtelijke situatie in Suriname met zich meebrengen? Ik vrees vooralsnog van niet. Zo heeft een Commissie van de WIPO al eens eerder aangegeven dat in ontwikkelingslanden is gebleken dat het merendeel van door collectieve rechtenorganisaties geïnde bedragen aan buitenlandse auteursrechthebbenden worden uitbetaald. Volgens deze Commissie zou een sterkere bescherming van auteursrechten en uitoefening van rechten door incasso-organisaties ook in ontwikkelingslanden op de lange duur de locale culturele industrieën mogelijk kunnen stimuleren, maar vooralsnog heeft dat op de korte termijn een verslechtering van de mogelijkheid om informatie (creativiteit) te verkrijgen tot gevolg. Hetgeen het verzet van de lokale bevolking mede verklaart. En wellicht ook de keuze in de concept-wet voor de handhaving van de beschermingsduur van het auteursrecht op 50 jaar na de door van de auteur.

Voor de belangstellenden in de auteursrechten van Suriname is het IVIR-rapport zeker een aanrader.