Wat hebben Paul Pott, Susan Boyle en Harry met elkaar gemeen? Zij zijn allen acteurs in de producties van een Britse Simon: Simon Cowell of Simon Fuller, al naar gelang de talentenshow waar het om gaat.

Talentenshow formats

Daar waar de muziekindustrie als zodanig nog steeds naarstig op zoek is naar nieuwe businessmodellen, hebben de twee voormalige platenbonzen Simon en Simon dat nieuwe model voor zichzelf al lang al uitgevonden. Simon Fuller is de bedenker van de televisieformats Idol en So You Think You Can Dance, die hem tezamen met de bij de format behorende spinn offs tot de machtigste persoon van de Amerikaanse televisie maakten. Zijn platenmaatschappij 19 Recordings verkocht alleen al in Amerika meer dan 50 miljoen exemplaren met muziek van Idol-kandidaten. Simon Cowell is zeer succesvol als jurylid van het programma American Idol en als bedenker van de concurrent van Idol: X-factor en Got Talent. Alle genoemde formats worden ook in Nederland uitgezonden.

Wurgcontract

Simon Fuller begon zijn carrière bij Chrysalis, de platenmaatschappij en muziekuitgever. Hij tekende Madonna’s eerst hit Holiday bij het bedrijf. Sindsdien is hij zakelijk betrokken bij vele wereldberoemde artiesten, zoals Annie Lennox, de Spice Girls, Amy Winehouse, Kelly Clarkson, David Cook, Will Young en vele andere Idol-winnaars in vele landen. Dat kan hij realiseren doordat de talenten die meedoen aan de shows allen hetzelfde wurgcontract krijgen aangeboden bij de aanvang van de opnamen. Men kan de ondertekening niet weigeren, althans, als men met de show mee wil doen. Het gaat om een ‘take-it-or-leave-it aanbod. Simon Cowell (voorheen EMI Music publishing en BMG) heeft goed naar het Idol format gekeken en laat de talenten die willen optreden in zijn shows al evenzeer een wurgcontract tekenen. Dankzij deze contracten komen alle talenten die goed genoeg zijn voor commerciële exploitatie van hun talent, onder contract bij hetzij 19 Recording (de maatschappij van Fuller), Syco Records (het bedrijf van Cowell) of een partij met wie de heren een exclusieve afspraak hebben gemaakt. In het geval van Cowell gaat het dan bijvoorbeeld om Sony BMG, waarvan Syco Records een onderdeel is geworden. Maar het gaat zeker niet alleen om inkomsten uit platenroyalties. Het format van American Idol wordt bijv. geschat een waarde te hebben van 2,5 miljard dollar, bestaatnde uit inkomsten van sponsors, merchandising, telefooninkomsten, muziekverkopen, uitzendrechten en advertentieinkomsten. En in alle inkomstenstromen delen de heren gezellig mee. Zie hier het ultieme ‘360 graden’ model dat tegenwoordig ook door ‘majors’ wordt gepropagandeerd.

Artiesten

De producenten van de formats en alle andere zakelijke betrokkenen hebben het dus goed voor elkaar. Maar hoe zit het dan met de artiesten? Afgelopen zaterdag schreef Jean-Pierre Geelen een mooi verhaal in de Volkskrant onder de titel ‘Gespeelde verbazing’. Het artikel gaat over de laatste Britain’s Got Talent-sensatie Susan Boyle. Geelen vraagt zich in het artikel af of de grote verrassing bij de juryleden, toen de plompe, 49-jarige Susan Boyle haar engelachtige stem liet horen, spontaan was of gespeeld. Dat laatste natuurlijk. De opnamen van het programma waren al maanden eerder geweest en daardoor wist ITV, de omroep waar het programma werd uitgezonden, al vele maanden ‘dat ze goud in huis hadden gehaald’, aldus Geelen. De zorgvuldig geregisseerde, plotselinge doorbraak van Susan Boyle tijdens het programma was louter bedoeld om de dalende kijkcijfers van ITV op te krikken én de zakken van Cowell te spekken. Cowell heeft namelijk – evenals Fuller voor zijn formats – het alleenrecht als het gaat om het recht platencontracten te sluiten met de kandidaten. Des te groter de sensatie, des te lucratiever het contract is voor Cowell. Manipulatie dus in optima forma. Manipulatie van het publiek, dat graag wil geloven in een sprookje. En manipulatie van de artiesten in de dop, die na het meedoen aan een talentenshow zelf geen enkele zeggenschap meer hebben over hun eigen carrière. In Nederland is dat overigens niet veel anders. De nieuwste plaat van een winnaar wordt geproduceerd door jurylid Eric van Tijn en Henk Jan Smits wil zich graag als auteur van liedjes en als producer van zo’n plaat ontpoppen. Ook jurylid Edwin Jansen van AT Productions neemt graag het management van een winnaar op zich, over conflicterende belangen wordt met geen woord gerept.

American Idol clausules

Is het dan allemaal echt zo erg? Men kiest er toch zelf voor? ‘Wie beroemd wil gaan moet wurgcontracten doorstaan’, zo zou een nieuw gezegde kunnen luiden. Zie hier een authentiek voorbeeld van de clausules die in een American Idol-contract staan. Het valt inderdaad niet mee. De clausules komen in feite op het volgende neer:

-         de producent mag als enige beeld en geluidopnamen van de deelnemer maken;

-         de producent is de enige eigenaar van de opnamen;

-         de producent krijgt het onvoorwaardelijke, eeuwigdurende, wereldwijde recht ‘de persoon’ (naam, stem, persoonlijkheid etc.) van de artiest te (doen) gebruiken in verband met de programma’s;

-         de artiest moet zich onthullingen met betrekking tot privézaken, persoonlijke kwesties, lasterlijke of schaamtevolle ontboezemingen laten welgevallen, ook als deze niét waar zijn (?!);

-         de artiest is tot geheimhouding verplicht, bij gebreke waarvan een boete van tenminste $ 5 miljoen dollar verschuldigd is aan de producent en de omroep;

-         Behaald een artiest de top 10 van het programma, dan is hij verplicht een platencontract, managementcontract, merchandisingscontract en sponsorcontract te sluiten met Fuller’s bedrijf 19 of een ander door Fuller aangewezen bedrijf, tenzij Fuller daarvan afziet. 19 verkrijgt aldus een exclusieve optie op alle rechten van alle 10 finalisten. Aangezien de artiest geen keuze heeft, zullen de financiële voorwaarden vermoedelijk niet echt lucratief zijn voor de artiest, maar natuurlijk wél voor Fuller.

X-factor en Idols

Josiah Leming zielig?

Tot wat voor uitwassen de restricties in de contracten kunnen leiden mag blijken uit het volgende berichtje dat ik op het internet aan trof:

Tóch heeft de producent van het programma de lancering van het debuutalbum van Leming bij Universal tot heden weten te vertragen. Zielig. Maar luister hier vooral naar de prachtige muziek van dit grote talent.